تاريخچه نشر اسکناس در ايران |

در جوامع مختلف، برخي کالاهاي خاص داراي ارزشي بيش از بقيه بودند و عملاً به عنوان معادل‌هاي پول در مبادلاتمورد استفاده قرار مي گرفتند. با اين تفاوت که کمي از پول بزرگتر بودند و در جيب - البته اگر جيبي وجود داشت - جا نمي‌شدند!

به‌عنوان مثال، اين کالاي با ارزش در يونان قديم، گاو نر؛ در سريلانکا فيل و در برونئي جمجمه انسان بود!با پيشرفت تمدن بشري، به تدريج فلزات و اشياي زينتي و از جمله طلا و نقره به‌عنوان معادل‌هاي پول به‌کار رفتند و به دنبال آن، براي اولين بار در«ليدي» (آسياي صغير)، سکه ضرب شد.

        

اولين سکه ايراني هم در زمان داريوش و از جنس طلا ضرب شد که نويسندگان يوناني آنرا به نام خود داريوش، «دريکوس» مي‌نامند. پس از ضرب سکه ساليان طولاني سپري شد تا بشر به فکر استفاده از اسکناس افتاد.

چيني‌ها اولين کساني بودند که در اواسط  قرن دهم ميلادي چيزي شبيه به اسکناس ابداع کردند و نام آنرا چاو گذاشتند ولي اولين اسکناس تقريباً امروزي، در 5 ژانويه سال 1691 ميلادي در بانک استکهلم چاپ شد و هم اکنون در موزه اين بانک نگهداري مي‌شود.

اين ابتکار بعدها در ساير کشورهاي دنيا هم متداول شد و اسکناس‌هاي کاغذي جاي سکه را گرفتند.ريشه لغت اسکناس، «آسي‌نيا»‌ي فرانسوي است که در زبان فارسي با تغيير لفظي در دوران فتحعلي شاه قاجار، به صورت اسکناس در‌آمد.

در اواخر قرن هفتم هجري (اواخر قرن 13 ميلادي)، خالي شدن خزانه کيخاتو - ايلخان مغول در ايران- فکر او و وزيرش صدر جهان را به خود مشغول کرده بود. عزالدين مظفر از نزديکان صدر جهان که از وجود پول کاغذي در چين خبر داشت، به کيخاتو پيشنهاد داد که پول کاغذي را در ايران رواج دهد. کيخاتو هم دستور داد که مردم زر و سيم را به «چاوخانه» تحويل دهند و بجاي آن پول کاغذي «چاوه» بگيرند.

اين دستور باعث ناراحتي  شديد مردم شد و چنان آشوبي به وجود آورد که کيخاتو بلافاصله مجبور شد اين فرمان را لغو کند و به اين ترتيب، انتشار اولين اسکناس ايراني بدون اينکه جريان کامل پيدا کند متوقف شد.

اما اولين اسکناس رسمي ايران توسط بانک شاهنشاهي ايران - که طبق قرارداد رويتر، حق انحصاري نشر اسکناس به آن اعطا شده بود - انتشار يافت. اين اسکناس‌ها در ابتدا چندان مورد اقبال عمومي قرار نگرفت و بنابراين از طرفي دولت انگلستان، اسکناس‌هاي دولت شاهنشاهي را تضمين کرد و از سوي ديگر مجلس شوراي ملي، با تصويب قانوني، استفاده از اسکناس‌هاي دولت شاهنشاهي  را اجباري کرد.

بانک شاهنشاهي تا سال 1309 هجري شمسي به فعاليت خود در زمينه نشر اسکناس ادامه داد. در اين سال، امتياز حق انحصاري نشر اسکناس، به مبلغ 200 هزار ليره انگليس توسط دولت ايران خريداري شد و به بانک ملي ايران واگذار گرديد و اولين اسکناس بانک ملي، در اول فروردين ماه سال 1311 (تنها 75 سال قبل) منتشر شد. بانک ملي تا سال 1339 اقدام به نشر اسکناس کرد ولي در آن سال، با تاسيس بانک مرکزي ايران، حق انحصاري نشر اسکناس به بانک مرکزي محول شد. با اين توضيح که چاپ اسکناس تا سال 1362 در خارج از کشور (عمدتا در كشور انگلستان)و به سفارش ايران انجام مي‌شد و از آن سال، چاپ اسکناس در کشور شروع شد. ضمن اينکه تا حدود 6 سال پيش، کاغذ اسکناس به‌طور کامل از خارج از کشور وارد مي‌شد که با تأسيس کارخانه توليد کاغذ اوراق بهادار، تمامي اسكناس ها روي كاغذ ايراني به چاپ مي رسد

برگرفته از اطلاعات عمومي زرين، تاليف: م.آذينفر


 


 


برچسب ها :
آمار وبلاگ
تعداد بازدید : 128396
تعداد نوشته ها : 644
تعداد نظرات : 247
Rss